O xacemento do castro de Castrolandín

O castro de Castrolandín

Situado a tan só un quilómetro e medio do centro de Cuntis, o castro de Castrolandín é un xacemento arqueolóxico que estivo habitado dende finais da Idade do Ferro. Trátase dun asentamento de tamaño medio que chegou a acoller arredor dun cento de persoas na fase final da cultura castrexa.

A súa localización privilexiada, próxima ao río Umia, permitiu o desenvolvemento dunha comunidade fundamentalmente campesiña, na que a agricultura e a gandería constituían a base da vida cotiá.

Un enclave con historia

O castro foi fundado a comezos do século IV a.C. e permaneceu habitado ata finais do século I d.C., momento no que foi abandonado definitivamente. A partir de entón, non volveu ser ocupado. Nese mesmo período, a poucos quilómetros, comezaba a medrar un asentamento romano na actual vila de Cuntis, vinculado ás súas recoñecidas augas termais.

Investigación e posta en valor

As intervencións arqueolóxicas, iniciadas no ano 2004, permitiron documentar un total de 18 construcións no xacemento. Na actualidade, poden visitarse 10 destas estruturas, que destacan polo seu bo estado de conservación e pola súa capacidade para explicar a organización e funcionamento do castro.

Foto aérea de Castrolandín

Escavacións arqueolóxicas

Sector Norte

Este sector esténdese sobre o penedo que ocupa o terzo norte do poboado. Aquí atopamos varias vivendas de pequeno tamaño, de planta circular ou oval, características deste tipo de asentamentos.

Entre elas destaca unha das unidades familiares máis importantes do xacemento, tanto pola súa localización como polas súas dimensións.

Neste conxunto pódense distinguir tres espazos principais. A primeira cabana sería a vivenda. No seu interior consérvanse dous elementos básicos da vida cotiá: un banco de pedra situado á esquerda e a lareira, que servía para cociñar e quentar o espazo.

Xunto a ela atópase un patio pechado por un muro. O chan estaba cuberto cunha capa de xabre pisado e pedras planas, formando unha superficie firme onde se realizaban diferentes tarefas do día a día, como o procesamento das colleitas. Á esquerda pódense ver unhas escaleiras que permitían acceder á parte máis elevada deste espazo.

A cabana situada á dereita funcionaría como almacén. No seu interior apareceron numerosos restos de ánforas e sementes, o que indica que aquí se gardaban alimentos e outros produtos. Tamén se conserva unha pequena mesa de traballo de pedra integrada no muro.

Este conxunto permítenos comprender mellor como se organizaba a vida doméstica no poboado, combinando espazos para habitar, traballar e almacenar.

Unidade doméstica no Sector Norte

Sector Sur

Na chan do castro, as construcións destacan polas súas dimensións e pola variedade de formas. Neste sector podemos ver unha vivenda con adro, outra de planta circular e outra rectangular, cada unha contando a súa propia historia.

Casa con adro

Entre todas, destaca especialmente a cabana con adro. Este espazo, que funcionaría como vestíbulo, almacén e lugar de traballo, é sorprendentemente grande. De feito, ata agora é a vivenda con adro situada máis ao norte de Galicia, xa que este tipo de arquitectura é máis habitual no sur e nas Rías Baixas.

A cabana non pasa desapercibida: a súa lareira é monumental. As pedras que a delimitan, xunto coa placa de arxila cocida sobre a que se facía o lume, fan pensar que non se trataba dun simple fogar, senón dun lugar de especial relevancia.

Un muro circular que rodea a lareira provén dunha cabana máis antiga, reaproveitada parcialmente nesta construción.

Castrolandín revela tres fases de ocupación claramente diferenciadas.

Primeiro momento: as construcións eran de madeira e colmo, sen pedra.
Segundo momento: empezaron a construírse cabanas en pedra, de planta circular e oval, de pequenas dimensións e bastante uniformes, dando ao castro a súa fisonomía clásica.
Terceiro momento (século I d.C.): toda a arquitectura anterior foi ignorada e sepultada, abríndose paso a novas cabanas máis grandes e desiguais.

Para levantar a cabana circular con adro foron cubertas catro construcións da fase anterior.

A lareira, que inicialmente pertencía á cabana máis pequena e funcionaba como obradoiro artesanal, foi reaproveitada na nova vivenda con adro, demostrando a continuidade e adaptación dos espazos ao longo do tempo.

Cabana rectangular no Sector Sur

Cabana con adro no Sector Sur

Sector Este

A muralla e as defensas están conformadas por un foxo e un parapeto de terra coroado por unha muralla. O parapeto está sustentado por un muro de contención interior e outro exterior, e sobre este aséntase a muralla de pedra.

Elemento defensivo no Sector Leste

O aspecto actual dos restos do xacemento é froito do traballo de consolidación. As estruturas foron reforzadas, evitando reconstrucións imaxinativas, para preservalas dos axentes atmosféricos e doutros elementos erosionadores. Orixinalmente, os muros foron construídos con argamasa de arxila. Na consolidación empregouse unha masa de cal, máis sólida, que non dana as pedras e pode ser retirada con facilidade.